SAY NẮNG PHẢI LÀM GÌ? CẨM NANG SƠ CỨU NHANH – ĐÚNG – AN TOÀN

Chỉ sau vài giờ dưới trời nắng gắt, cơ thể có thể rơi vào rối loạn thân nhiệt, dẫn đến say nắng, chóng mặt, ngất xỉu, thậm chí sốc nhiệt. Vì vậy, việc nhận biết sớm dấu hiệu và nắm rõ cách sơ cứu say nắng đúng là yếu tố quyết định giúp bảo vệ sức khỏe và tránh những biến chứng nguy hiểm.

Say nắng là gì? Dấu hiệu nhận biết tình trạng say nắng

Say nắng là tình trạng cơ thể bị rối loạn điều hòa thân nhiệt do tiếp xúc lâu với nhiệt độ cao (nắng nóng). Hệ quả là cơ thể hiến cơ thể bị mất nước và điện giải. Nếu nặng có thể tiến triển thành sốc nhiệt rất nguy hiểm.

Dấu hiệu nhận biết tình trạng say nắng

Giai đoạn sớm

Đây là thời điểm lý tưởng để can thiệp nhưng nhiều người vẫn chủ quan:

• Khát nước dữ dội
• Mệt mỏi, giảm tập trung
• Đau đầu nhẹ
• Da nóng, đỏ, nhiều mồ hôi
• Nhịp tim hơi nhanh

Giai đoạn tiến triển

Triệu chứng nặng hơn, cơ thể bắt đầu “kiệt sức vì nóng”:

• Chóng mặt, choáng váng khi đứng lên
• Buồn nôn, nôn
• Chuột rút cơ (đặc biệt ở chân, bụng)
• Vã mồ hôi nhiều, người ướt đẫm
• Huyết áp có xu hướng giảm
• Tim đập nhanh rõ rệt

Giai đoạn nặng – Sốc nhiệt

Sốc nhiệt là tình trạng nguy cấp, cần được cấp cứu ngay. Bởi đây là dấu hiệu tổn thương hệ thần kinh trung ương có nguy cơ tử vong cao nếu không xử trí kịp thời.

• Biểu hiện cần đặc biệt lưu ý:
• Thân nhiệt ≥ 39–40°C
• Da nóng đỏ, khô do mất tiết mồ hôi
• Rối loạn ý thức như lú lẫn, nói nhảm, lơ mơ
• Co giật
• Ngất, hôn mê

Khi nào bắt buộc phải đi bệnh viện?

Nếu có biểu hiện sau, bạn hãy đến ngay cơ sở y tế để được hỗ trợ kịp thời.

• Triệu chứng say nắng không cải thiện sau 30 – 60 phút sơ cứu
• Sốt cao kéo dài
• Người bệnh yếu dần
• Người có bệnh nền (tim mạch, tiểu đường…), trẻ em hoặc người cao tuổi nên đến cơ sở y tế để được hỗ trợ.

Nhóm đối tượng nguy cơ cao

Những đối tượng sau có khả năng bị say nắng:

• Trẻ nhỏ, người cao tuổi
• Phụ nữ mang thai
• Người lao động ngoài trời (công nhân, shipper, nông dân…)
• Người mắc bệnh tim mạch, huyết áp, đái tháo đường

Say nắng không phải là tình trạng nhẹ, có thể tự khỏi trong vài giờ như nhiều người nghĩ. Nếu không nhận biết và xử lý sớm, bệnh tiến triển rất nhanh chóng, dễ dàng chuyển từ mệt mỏi sang hôn mê chỉ trong vài giờ.

Hướng dẫn chi tiết cách xử lý say nắng tại chỗ 

Dưới đây là hướng dẫn chi tiết về cách xử lý chứng say nắng hiệu quả:

Di chuyển nạn nhân khỏi nguồn nhiệt

Ngay khi phát hiện người có dấu hiệu say nắng, hãy đưa người bệnh ra khỏi khu vực nắng nóng càng nhanh càng tốt. 

Nơi cần đưa đến:

• Phòng có điều hòa là tốt nhất
• Nơi râm mát, thoáng gió
• Khu vực ít người, không bí bách

Tránh đến:

• Không gian kín, nóng, đông người
• Xe ô tô đóng kín cửa
• Nhà tôn, phòng không thông gió

Điều này giúp cắt nguồn nhiệt sớm, giúp hạ thân nhiệt và hạn chế làm tổn thương não và nội tạng.

Hạ nhiệt cơ thể đúng cách 

Sau khi đã đưa nạn nhân ra khỏi nơi nắng nóng, cần tiến hành hạ thân nhiệt ngay lập tức. Đây là bước quan trọng nhất, quyết định người bệnh có tiến triển thành sốc nhiệt hay không.

Các biện pháp hạ nhiệt hiệu quả

• Cởi bớt quần áo Giúp tăng diện tích tiếp xúc với không khí, tăng khả năng thoát nhiệt qua da
• Dùng quạt Quạt giúp tăng tốc độ bay hơi mồ hôi, làm mát tự nhiên hiệu quả nhất
• Lau người bằng nước mát Dùng khăn ướt lau toàn thân. Tập trung ở vùng trán, cổ, tay chân. Lưu ý: Dùng nước mát, không dùng nước quá lạnh.
• Phun sương hoặc đắp khăn ẩm Giúp làm mát đồng đều toàn thân. Khi kết hợp với quạt sẽ mang lại hiệu quả cao hơn.
• Chườm lạnh Nên chườm lạnh vào hai bên cổ, nách, bẹn, vì đây là nơi có nhiều mạch máu lớn, giúp làm mát máu nhanh và hạ nhiệt toàn cơ thể.

Hạ nhiệt cơ thể là bước quan trọng nhất để giảm nguy cơ tổn thương não và nội tạng.

Bù nước và điện giải đúng cách

Mất nước và điện giải sẽ làm giảm thể tích tuần hoàn, gây tụt huyết áp và rối loạn tim mạch. Vì thế, nếu người bệnh còn tỉnh táo, hãy cho họ uống từng ngụm nhỏ nước mát, Oresol (pha đúng tỉ lệ), nước trái cây loãng,… 

Nguyên tắc là:

• không uống quá nhanh 
• Không uống quá nhiều một lúc.
• Không ép uống khi buồn nôn

Việc bù lại lượng nước và điện giải đã mất giúp ổn định tuần hoàn và chức năng cơ thể.

Đặt tư thế an toàn

Tư thế nằm của người bệnh đóng vai trò quan trọng trong việc phòng ngừa biến chứng hô hấp và tuần hoàn.

• Nếu bệnh nhân còn tỉnh, hãy để họ nằm nghỉ, kê đầu thấp vừa phải, nâng nhẹ chân. Điều này giúp tăng lượng máu về não, giảm tình trạng chóng mặt.
• Nếu lơ mơ hoặc hôn mê, nên đặt ở tư thế nằm nghiêng, miệng hướng xuống để tránh hít sặc khi nôn và giữ đường thở thông thoáng.

Gọi cấp cứu ngay khi có dấu hiệu nặng

Nếu triệu chứng có xu hướng tiến triển nặng, phải gọi 115 hoặc đưa người bệnh đến cơ sở y tế gần nhất.

Những dấu hiệu nguy hiểm cần cứu cứu ngày gồm:

• Bất tỉnh
• Co giật
• Thân nhiệt rất cao (> 39°C)
• Lú lẫn, nói nhảm

Những lưu ý quan trọng khi sơ cứu người bệnh say nắng

 Sai lầm 1: Dùng thuốc hạ sốt (Paracetamol, Ibuprofen)

Đây là sai lầm phổ biến nhất. Nhiều người thấy thân nhiệt tăng thì nghĩ là do sốt nên sử dụng thuốc hạ sốt. Nhưng thực tế, say nắng là sự gia tăng thân nhiệt do môi trường, không phải do nhiễm trùng.

Thuốc hạ sốt chỉ tác động lên trung tâm điều nhiệt khi có phản ứng viêm. Trong say nắng, trung tâm này đã bị quá tải nên thuốc không có tác dụng. Ngược lại, việc uống thuốc còn làm chậm việc hạ nhiệt đúng cách. Tăng nguy cơ tổn thương gan nếu dùng sai liều.

Sai lầm 2: Uống nước đá lạnh ngay

Suy nghĩ uống nước thật lạnh sẽ giúp giải nhiệt nhanh là không chính xác. Việc này có thể gây ra hậu quả nghiêm trọng như:

• Gây co mạch đột ngột trong cơ thể
• Làm giảm khả năng tản nhiệt qua da
• Dây co thắt dạ dày, dẫn đến buồn nôn, nôn
• Đặc biệt nguy hiểm nếu người bệnh đang mệt, tụt huyết áp uống nước đá lạnh có thể làm rối loạn tuần hoàn nặng hơn

Cách làm đúng: Uống nước mát (không quá lạnh) và uống từng ngụm nhỏ.

Sai lầm 3: Uống bia, cà phê, nước tăng lực

Khi có dấu hiệu say nắng, tuyệt đối không được uống bia, rượu, cà phê và nước tăng lực.

• Bia, rượu có thể gây giãn mạch và lợi tiểu, khiến tình trạng mất nước nghiêm trọng hơn.
• Cà phê, nước tăng lực chứa caffeine làm tăng nhịp tim, tăng gánh nặng cho hệ tim mạch.

Khi cơ thể đang trong tình trạng mất nước và rối loạn điện giải thì những đồ uống này làm tình trạng này trầm trọng hơn rất nhiều.

Cách làm đúng: Uống nước lọc, Oresol (pha đúng tỉ lệ), nước trái cây loãng,… 

Sai lầm 4: Chườm đá trực tiếp lâu lên da

Chườm đá lạnh trực tiếp lên da trong thời gian dài có thể gây bỏng lạnh tại chỗ. Đồng thời làm co mạch ngoại vi, giảm lưu thông máu và ảnh hưởng đến khả năng tản nhiệt của cơ thể.

Cách làm đúng: Dùng khăn mát hoặc lấy đá bọc trong khăn để chườm tại các vị trí cổ, nách, bẹn,…

Hướng dẫn chăm sóc sau khi bị say nắng

Sau khi qua giai đoạn cấp, cơ thể chưa hồi phục hoàn toàn, đặc biệt là hệ điều hòa thân nhiệt và tim mạch. Vì thế, người bệnh cần:

• Nghỉ ngơi tuyệt đối ít nhất 24 – 48 giờ. Ưu tiên ở nơi mát, thoáng khí, tránh nắng hoàn toàn
• Uống nhiều nước, chia nhiều lần trong ngày. Có thể dùng Oresol và nước điện giải nhẹ để khôi phục cân bằng nước, ổn định huyết áp, giảm nguy cơ biến chứng thận, tim.
• Có chế độ ăn hợp lý, ưu tiên đồ ăn nhẹ, dễ tiêu, giàu nước như cháo, canh, rau xanh và trái cây (cam, dưa hấu, chuối…) để bổ sung vitamin, cung cấp kali, natri tự nhiên giúp cơ thể hồi phục nhanh.
• Tránh ra nắng trực tiếp, kiêng vận động mạnh, làm việc ngoài trời vì cơ thể úc này chưa hồi phục khả năng điều hòa nhiệt, rất dễ bị tái say nắng.

Cách phòng tránh chứng say nắng

• Hạn chế ra ngoài vào thời điểm 10h – 16h vì nhiệt độ lúc này cao nhất. Đặc biệt nguy hiểm nếu ở đường nhựa, công trường, khu vực ít cây xanh,…
• Bổ sung nước đầy đủ (1.5 – 2,5 lít/ngày tùy thể trạng). Tăng lượng nước khi hoạt động ngoài trời và nên uống nước lọc, nước điện giải nhẹ.
• Mặc quần áo rộng, chất liệu thoáng mát, màu sáng để phản xạ nhiệt tốt hơn. Nên dùng thêm mũ rộng vành, kính râm và che chắn bằng áo chống nắng.
• Nghỉ giải lao ở nơi mát  10 -15 phút mỗi 1 – 2 giờ. Lau mặt, cổ bằng khăn ẩm, dùng quạt và điều hoà hợp lý để giảm thân nhiệt.
• Dinh dưỡng hợp lý, tăng cường rau xanh, trái cây nhiều nước như dưa hấu, cam, bưởi,…Bổ sung thêm thực phẩm giàu kali (chuối, nước dừa) giúp cân bằng điện giải.
• Không tập thể dục cường độ cao ngoài trời nắng, không làm việc liên tục nhiều giờ dưới nắng. Nếu bắt buộc hãy chia nhỏ thời gian làm việc, uống nước thường xuyên và nghỉ ngơi xen kẽ.
• Nếu thấy có thể mệt mỏi, khát nước, chóng mặt, đau đầu, hãy dừng ngay hoạt động, vào nơi mát nghỉ ngơi và bổ sung nước.

Hy vọng với những bài viết cung cấp đã giúp bạn hiểu rõ hơn về các phòng ngừa và xử lý khi bị say nặng. Nếu bạn còn băn khoăn về vấn đề sức khỏe nào, hãy liên hệ 0969 668 152 để được tư vấn trong thời gian sớm nhất.